Metrum i wartości rytmiczne nut pokazują nam zależności pomiędzy nutami w stosunku do długości ich trwania oraz podają akcent melodyczny utworu. Dzięki temu wiemy, że dany dźwięk trwa dwa razy dłużej niż inny - półnuta trwa dwa razy dłużej niż ćwierćnuta, a cztery razy dłużej niż ósemka, natomiast o połowę krócej niż cała nuta. Metrum wyznaczy nam powtarzające się w melodii akcenty. Jednak ani wartości rytmiczne, ani metrum nie mówią nam dokładnie jakie jest tempo utworu - czy jest to szybka piosenka, czy wolna. Oczywiście jeśli dana melodia jest zapisana całymi nutami i półnutami, ewentualnie ćwierćnutami, to można się spodziewać, że utwór jest wolny. Ale nie jest to informacja wystarczająco precyzyjna. Tempo, czyli szybkość wykonania melodii, możemy oznaczyć dwojako - za pomocą słów pochodzących z języka włoskiego, albo precyzyjniej - liczbowo.

Terminologia włoska

Rozróżniamy trzy zasadnicze grupy tempa: wolne, umiarkowane i szybkie. Oto niektóre z włoskich terminów, najczęściej używane dla określenia tempa:

tempa wolne:

largo - szeroko, bardzo wolno;
lento - powoli;
grave - ciężko, poważnie;
adagio (czyt. adadżio) - wolno;
maestoso (czyt. maestozo) - majestatycznie;

tempa umiarkowane:

andante - wolno, tempo przeciętnego kroku;
andantino - trochę żwawiej niż andante;
moderato - umiarkowanie.

tempa szybkie:

allegro - prędko, ruchliwie, wesoło;
allegretto - dość żywo, ale nieco wolniej niż allegro;
vivace (czyt. wiwacze) - żywo;
presto - szybko;
prestissimo - bardzo szybko.

Występują także określenia złożone:

allegro con fuoco (czyt. allegro kon fłoko) - prędko, z ogniem;
allegro con brio - prędko, świeżo, błyskotliwie;
allegro moderato - umiarkowanie prędko;
allegro vivace - prędko, żywo;
con moto - ruchliwie;
presto assai - bardzo śpiesznie;
prestissimo possibile - możliwie najszybciej.

Zmiany tempa

Za pomocą włoskich określeń oznaczamy także jakieś okresowe zmiany tempa. Oto najczęściej występujące:

accelerando (czyt. akczelerando) - przyśpieszając;
allargando - rozszerzając;
animato - ożywiając;
calando (czyt. kalando) - zanikając;
meno mosso - mniej ruchliwie;
poco un poco mosso (czyt. poko un poko mosso) - stopniowo przyśpieszając;
rallentando - zwalniając;
ritardando - opóźniając;
ritenuto - powstrzymując;
stringendo - coraz gwałtowniej;
sostenuto - powstrzymując;
stentando - rozciągając;
stretto - zwężając, ścieśniając;
tenuto - wytrzymując.

Powrót do poprzedniego tempa oznacza się zazwyczaj określeniem a tempo.

Liczbowe określenie tempa

Jak widzimy określenia te mówią nie tylko o tempie, ale też o charakterze wykonywania danego utworu (maestoso, vivace, allegro con fuoco). Czasem jednak trudno zauważyć różnicę pomiędzy np. presto a vivace. Dlatego stosuje się jeszcze precyzyjniejsze oznaczenie tempa utworu - za pomocą liczb. Określa się, ile nut o podanej wartości zmieści się w jednej minucie. Odpowiada to także ustawieniom metronomu. Dla przykładu możemy spotkać takie oznaczenie:

♩=60 - dowiadujemy się z niego, że w jednej minucie ma się zmieścić 60 ćwierćnut, co jak łatwo obliczyć (w tym przypadku) oznacza, że ćwierćnuta trwa dokładnie sekundę.

♩=120 - przy takim oznaczeniu wiemy, że ćwierćnut w minucie ma być 120, a zatem jedna ćwierćnuta trwa pół sekundy (60 sekund podzielone przez 120 ćwierćnut daje 1/2).

Oczywiście zamiast ćwierćnuty w tym zapisie mogą pojawić się i inne wartości (ósemki, półnuty itp.). Zawsze jednak ma być ich w jednej minucie tyle, ile podaje zapisana liczba.

Przy zapisie ♩=60 łatwo jest znaleźć odpowiednie tempo - wystarczy zegarek z sekundnikiem. Przy innych wartościach tak prosto nie jest i dlatego trzeba posłużyć się odpowiednim urządzeniem nazywanym metronomem, które można ustawić tak, aby odmierzało odpowiednie wartości. Jeśli ktoś nie ma metronomu, to może skorzystać z internetu i na stronie http://simple.bestmetronome.com może sprawdzić jak szybko śpiewa się lub gra dany utwór.

Początek strony